مقدمه:
نوعی از تشیع، در جامعه ی امروز ما به عنوان دین رسمی پذیرفته شده که بخش هایی از قواعد نظری و قوانین عملی آن، در هیچ کتاب و سندی نوشته نشده و مستند به هیچ سند معتبری از وحی نیست، ولی به شدت در عمل، مراعات می شود و بدنه ی اصلی فرهنگی دینداری عوام شیعه ی امروز را تشکیل می دهد، این نوع از تشیع را «تشیع نانوشته» می نامیم.
چون این دیدگاه ها و اعمال، در نزد تقریباً عموم شیعیان ایران رایج است، از آن به «تشیع» یاد می کنیم ولی در حقیقت، اینها تشیع ناب و خالص نیست. و از آن جهت به آن «نانوشته» می گوییم که عمده ی آن، حتی در جایی نوشته نشده و فقط به صورت سینه به سینه از نسلی به نسل بعد منتقل می گردد، یا به صورت موجی توسط رسانه های جمعی (تلویزیون، رادیو، اینترنت و روزنامه) به قالب عملی دینی جلوه گر می شود.
البته باید توجه داشت که این دیدگاه ها و آداب عملی، از مواردی انتخاب شده که عمومیت دارد و قسمت زیادی از دیدگاه ها و آداب و رسوم شیعیان در نقاط مختلف ایران، در آن نیامده است.
همچنین لازم به ذکر است که این دیدگاه ها و آداب، مربوط به شیعیان ایران است و اگر دیدگاه ها و آداب سایر شیعیان مانند شیعیان عراق، عربستان، هند و پاکستان مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد، عجایب و غرایب بسیار دیگری بر این مجموعه افزوده می شود.
و نیز باید توجه داشت که این دیدگاه ها و آداب و رسوم، مربوط به زمان حال است و از آنچه در گذشته، رایج بوده و اکنون مورد توجه نیست، چشم پوشی شده است. امیدواریم روزی بیاید که موارد یاد شده در ذیل، با موارد منهاجی آن، جایگزین گردد.
در ادامه، نمونه هایی از تفاوت «تشیع نانوشته» به همراه مقایسه اش با دیدگاه ها و اعمال توصیه شده در «منهاج فردوسیان» را بیان می کنیم تا تفاوت این دو نوع از تشیع، بهتر آشکار شود. البته لازم به ذکر است که بعضی از این دیدگاه ها و رفتارها، دین نیست بلکه «آئین» است یعنی به عنوان تشیع بدان پرداخته نمی شود ولی در حد دستورات دینی، محترم شمرده می شود.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دیدگاه های تشیع نانوشته در باره ی زنان:
۱۱. در تشیع نانوشته معتقدند حضور زنان در مسجد و نمازهای جمعه و جماعت، مستحب است.
در منهاج فردوسیان معتقدند بهترین مسجد زن، خانه ی اوست و نماز جمعه و جماعت را برای زن، مستحب نمی دانند.
۱۲. در تشیع نانوشته معتقدند حضور زنان در تشییع جنازه، مستحب است.
در منهاج فردوسیان معتقدند حضور زنان در تشییع جنازه، نهی شده است.
۱۳. در تشیع نانوشته معتقدند هر گاه برای زن حامله، دعای شش قفل نوشته شود، فرزندش می ماند و سقط نمی شود.
در منهاج فردوسیان معتقدند توصیه ای به چنین دعایی با چنین خاصیتی نشده است.
۱۴. در تشیع نانوشته معتقدند نقاب زدن برای زنان، مستحب است.
در منهاج فردوسیان معتقدند حفظ حجاب برای بانوان، ضروری است ولی توصیه ای به نقاب زدن آنان نشده است.